شکاف عمیقی میان خواسته‌های ایران و آمریکا وجود دارد / میانجی‌های عرب نسبت به پایداری هرگونه توافق تردید دارند/ پشت پرده چرخش ناگهانی ترامپ از ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، به نوشته این روزنامه ماجرا از نشست اضطراری وزرای خارجه مصر، ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان در ریاض آغاز شد؛ نشستی که هدف آن یافتن راهی برای خروج از بن‌بست جنگ بود. با این حال، یکی از چالش‌های اصلی مذاکره‌کنندگان عرب، فقدان یک طرف گفتگوی مشخص در تهران عنوان شده است، چرا که ترور علی لاریجانی، رئیس امنیت ملی ایران توسط اسرائیل، کسی را که از نظر غرب شریکی عمل‌گرا محسوب می‌شد، از صحنه حذف کرد. در این میان، سازمان اطلاعات مصر توانست کانال مستقیمی با سپاه پاسداران باز کند و پیشنهادی برای توقف پنج‌روزه مخاصمات جهت اعتمادسازی ارائه دهد.

 این تحرکات منطقه‌ای به سرعت بر تصمیم‌گیری‌ها در واشنگتن تأثیر گذاشت. دونالد ترامپ که پیش‌تر از اقامتگاه خود در مارالاگو اولتیماتومی ۴۸ ساعته برای بازگشایی تنگه هرمز صادر کرده و تهدید به نابودی نیروگاه‌های برق ایران کرده بود، پس از آگاهی از نتایج گفتگوهای ریاض، به طور ناگهانی تغییر موضع داد.

او با استقبال از مسیر دیپلماسی، حملات تهدیدآمیز خود را به حالت تعلیق درآورد. مقامات کاخ سفید معتقدند این چرخش منعکس‌کننده تمایل ترامپ برای پایان دادن به جنگ به دلیل فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی است. این اعلامیه بلافاصله باعث جهش در بازارهای بورس شد و قیمت نفت برنت را به زیر ۱۰۰ دلار کاهش داد که برای دولت ترامپ یک پیروزی کوتاه‌مدت در برابر بحران‌های مالی وال‌استریت محسوب می‌شد.

تردیدها نسبت به پایان جنگ

با وجود این خوش‌بینی‌ها در واشنگتن، میانجی‌های عرب نسبت به پایداری هرگونه توافق تردید دارند.

شکاف عمیقی میان خواسته‌های دو طرف وجود دارد؛ ایران خواهان تضمین‌های امنیتی مبنی بر عدم حمله مجدد و دریافت غرامت جنگی است، در حالی که ایالات متحده همچنان بر شروط پیش از جنگ خود یعنی توقف کامل فعالیت‌های هسته‌ای، موشکی و پایان دادن به حمایت از گروه‌های نیابتی پافشاری می‌کند. در این میان، مقامات ایرانی مانند محمدباقر قالیباف، ادعاهای ترامپ درباره پیشرفت مذاکرات را رد کرده و آن را ابزاری برای فریب بازارهای جهانی دانسته‌اند. قالیباف تأکید کرده است که ایران به دنبال تنبیه متجاوزان است و هنوز آمادگی برای مذاکره رسمی وجود ندارد.

یکی از پیچیده‌ترین گره‌های این بحران، مسئله حاکمیت بر تنگه هرمز است. در حالی که رهبران منطقه پیشنهاد نظارت یک کمیته بی‌طرف بر این گذرگاه حیاتی انرژی را داده‌اند، سپاه پاسداران خواستار دریافت حق عبور از کشتی‌های تجاری، مشابه مدل کانال سوئز در مصر، شده است. این پیشنهاد با مخالفت شدید عربستان سعودی روبرو شده که نفعی در تثبیت نفوذ بلندمدت ایران بر جریان انرژی خلیج فارس نمی‌بیند. با این حال، کشورهایی نظیر قطر، عمان، فرانسه و بریتانیا همچنان در حال رایزنی هستند تا مقدمات یک دیدار حضوری در پاکستان یا ترکیه را فراهم کنند.

در جبهه رهبری ایران، واشنگتن اکنون با واقعیتی جدید روبرو است: حاکمیت تحت رهبری آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای که موضعی تندروانه‌تر دارد. در این فضای متشنج، ترامپ مدعی شده که با یک مقام عالی‌رتبه و محترم در تهران در تماس است، هرچند نام او را فاش نکرده است. تحلیلگران بر این باورند که در ساختار فعلی، تنها شخصیتی مانند قالیباف به دلیل پیشینه نظامی و روابطش با بدنه امنیتی، ممکن است توانایی اقناع تندروها برای پذیرش یک توافق احتمالی را داشته باشد. در نهایت، در حالی که دیپلماسی در جریان است، هر دو طرف همچنان آرایش نظامی خود را حفظ کرده‌اند؛ آمریکا نیروهای تفنگدار دریایی بیشتری به منطقه اعزام کرده و ایران نیز توانمندی‌های هسته‌ای و نظامی خود را در اعماق زمین صیانت می‌کند تا در صورت شکست مذاکرات، آماده رویارویی باشد.