شوک به بازار انرژی از مسیر جنگ ایران | جرقه کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی زده شد | راهبرد چین و ژاپن چیست؟
به گزارش اقتصادنیوز، با قفل شدن یکی از حیاتیترین شریانهای انتقال انرژی جهان، معادلات بازار نفت و گاز بهطور ناگهانی دگرگون شد؛ بحرانی که نهتنها قیمتها را به سطوح بیسابقه رسانده، بلکه سیاستگذاران را از واشنگتن تا پکن و بروکسل به تکاپو انداخته تا برای آیندهای با ریسک کمتر، مسیرهای تازهای در تأمین انرژی ترسیم کنند، از احیای انرژی هستهای گرفته تا شتاببخشی به گذار سبز.
شوک به بازار انرژی از مسیر جنگ ایران؛ جرقهای برای تغییر مسیر جهانی از سوختهای فسیلی
به گزارش رویترز، شوک انرژی ناشی از جنگ ایران، سیاستگذاران در سراسر جهان را وادار کرده تا بار دیگر راههای کاهش وابستگی بلندمدت به واردات نفت و گاز را بازنگری کنند؛ از جمله پیشنهادهایی برای گسترش انرژی هستهای و منابع تجدیدپذیر، افزایش ذخایر راهبردی و تولید داخلی، و همچنین تنوعبخشی به منابع خارجی تأمین انرژی.
ایجاد محدودیت در تنگه حیاتی هرمز توسط ایران، پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، سومین شوک بزرگ انرژی در این دهه را رقم زده است؛ شوکی که دولتها را بار دیگر با ریسکهای وابستگی جهان به جریان آزاد مقادیر عظیم نفت برای چرخاندن موتور اقتصاد مواجه کرده است. این بحران همچنین دیدگاههایی را تقویت کرده که پایان عصر سوختهای فسیلی را اجتنابناپذیر میدانند؛ آن هم پس از سالهایی که تلاشها برای مقابله با تغییرات اقلیمی با مقاومتهایی روبهرو شده بود.
امنیت انرژی در کانون توجه جهانی
جفری پیات، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا در حوزه منابع انرژی، میگوید: «مسئله امنیت انرژی هرگز تا این اندازه حاد نبوده است. تا چند هفته پیش، بازارها منابع خلیج فارس را بدیهی فرض میکردند؛ اما این وضعیت دیگر ادامه نخواهد داشت.»
اکنون بزرگترین مصرفکنندگان انرژی جهان به «نقطه شروع» بازگشتهاند. اروپا در هفته گذشته پس از دههها تعطیلی نیروگاههای هستهای، از تضمینهای مالی جدید برای توسعه این بخش رونمایی کرد. سایر واردکنندگان بزرگ نیز به دنبال تأمین انرژی از طیف گستردهتری از تأمینکنندگان هستند تا ریسک خود را کاهش دهند.
چرخش چین به انرژیهای پاک و ذخایر اضطراری
در همان روز نخست جنگ، یکی از نهادهای برنامهریزی اقتصادی چین هشدار داد که این کشور باید گذار به انرژیهای تجدیدپذیر را تسریع کرده، ذخایر اضطراری خود را افزایش دهد و منابع جایگزین بیشتری برای تأمین انرژی بیابد.
وانگ جین، پژوهشگر ارشد یک اندیشکده در پکن، تأکید میکند: «نه فقط چین، بلکه دولتها در سراسر جهان خطوط تأمین انرژی و سیستمهای تولید خود را بازنگری خواهند کرد و احتمالاً توجه بیشتری به انرژی هستهای و پاک نشان خواهند داد.»
چین در حال حاضر بزرگترین تولیدکننده فناوریهای انرژی پاک در جهان است.
در کوتاهمدت، کشورهای بزرگ مصرفکننده به آزادسازی هماهنگ و بیسابقه ذخایر اضطراری روی آوردهاند و بهویژه در آسیا، دولتها از مصرفکنندگان خواستهاند در مصرف انرژی صرفهجویی کنند.
انسداد ۲۰ درصدی عرضه جهانی انرژی
با بسته شدن تنگه هرمز، حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع مختل شده است. آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را بدترین اختلال در تاریخ عرضه انرژی جهانی توصیف کرده است. قیمت نفت خام نیز از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است.
این بحران در ادامه دو شوک بزرگ قبلی دهه ۲۰۲۰ رخ داده است: حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ که اروپا را به کاهش وابستگی به انرژی روسیه واداشت، و همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۰ که ابتدا باعث سقوط شدید تقاضا و سپس جهش ناگهانی آن شد؛ جهشی که تولیدکنندگان آمادگی پاسخگویی به آن را نداشتند.
وابستگی عمیق آسیا به خاورمیانه
آسیا بخش عمده نفت و گاز مایع خود را از خاورمیانه تأمین میکند و به همین دلیل بیشترین آسیب را از افزایش قیمتها و اختلال در عرضه دیده است.
این موضوع بار دیگر حمایت از انرژی هستهای را در برخی کشورها تقویت کرده است. در تایوان، دولت در حال بررسی راهاندازی مجدد آخرین نیروگاه هستهای خود است که پیشتر تعطیل شده بود؛ تصمیمی که پس از انتقاد مخالفان از حذف تدریجی انرژی هستهای اتخاذ شده است. حدود یکسوم گاز مایع تایوان از قطر تأمین میشود که تولید آن به دلیل درگیریها کاهش یافته است.
ژاپن نیز که از زمان فاجعه فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ برخی راکتورها را تعطیل کرده بود، اکنون با فشارهای سیاسی برای احیای این صنعت مواجه است.
چین؛ مقاومتر در برابر بحران
چین، بزرگترین خریدار نفت ایران، تولید پالایشگاهی خود را کاهش داده و صادرات سوخت را برای جلوگیری از کمبود داخلی محدود کرده است. با این حال، به دلیل ذخایر گسترده و سطح بالای برقیسازی اقتصاد، نسبت به این بحران مقاومتر عمل کرده است.
بیش از نیمی از خودروهای جدید فروختهشده در چین برقی هستند و بیش از ۵۰ درصد برق این کشور از منابع تجدیدپذیر تأمین میشود. این در حالی است که در آمریکا خودروهای برقی کمتر از ۱۰ درصد بازار را تشکیل میدهند و سهم انرژیهای تجدیدپذیر حدود یکچهارم تولید برق است.
تنوعبخشی به واردات؛ راهبرد جدید آسیا
کشورهایی مانند ژاپن، تایوان، بنگلادش و پاکستان اعلام کردهاند که به دنبال تنوعبخشی به منابع واردات خود هستند و بهجای قراردادهای بلندمدت خاورمیانه، خرید گاز مایع از بازار نقدی را افزایش خواهند داد.
اروپا و اعتراف به یک «اشتباه استراتژیک»
هزینه واردات سوختهای فسیلی اتحادیه اروپا از آغاز جنگ ۶ میلیارد یورو افزایش یافته و فشار شدیدی بر قیمت برق وارد کرده است.
فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرده است که وابستگی کامل به واردات پرنوسان سوختهای فسیلی، اروپا را در موقعیت ضعف ساختاری قرار داده است. او همچنین کاهش سهم انرژی هستهای در ۲۵ سال گذشته را «اشتباهی استراتژیک» توصیف کرد.
در دهههای اخیر، کشورهای اروپایی، بهویژه آلمان، به دلیل نگرانیهای ایمنی و پسماندهای هستهای، بسیاری از نیروگاههای هستهای را تعطیل کردند و سهم این انرژی از حدود یکسوم در سال ۱۹۹۰ به ۱۵ درصد کاهش یافت.
بازگشت یارانهها و اصلاح بازار کربن
اتحادیه اروپا برای حمایت از خانوارها و کسبوکارها در برابر افزایش قیمت انرژی، در حال اصلاح بازار کربن و ارائه یارانهها و معافیتهای مالیاتی است.
رویکرد متفاوت آمریکا و امتیاز به روسیه
ایالات متحده بهعنوان بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان، نگرانی کمتری از کمبود داخلی دارد. با این حال، تمرکز واشنگتن بر مهار قیمتهای جهانی انرژی است.
مقامهای کاخ سفید معتقدند این بحران نشان میدهد کشورها باید تولید سوختهای فسیلی را افزایش دهند، نه اینکه جایگزین کنند. در همین راستا، دولت آمریکا برای افزایش عرضه جهانی، بخشی از تحریمهای نفتی روسیه را کاهش داده است.
بازگشت روسیه به معادله انرژی
تحلیلگران معتقدند بحران ایران ممکن است باعث بازنگری در تحریمهای غرب علیه گاز مایع روسیه شود، زیرا اروپا و آسیا با کمبود عرضه مواجه شدهاند.
گاز مایع اکنون ۴۵ درصد واردات گاز اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد، در حالی که این رقم پیش از جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۱ تنها ۲۰ درصد بود.
یکی از معاملهگران بازار گاز میگوید: «سیاستمداران اروپایی دوباره در موضع ضعف قرار گرفتهاند. این وضعیت یادآور سال ۲۰۲۲ است.»
ریسک وابستگی جدید به چین
در حالی که برنامههای بلندپروازانه انرژی سبز اروپا میتواند وابستگی به نفت را کاهش دهد، برخی هشدار میدهند که این روند ممکن است وابستگی جدیدی به چین ایجاد کند.
بارت گروتهویس، عضو پارلمان اروپا، میگوید: «ما در حال ایجاد وابستگیهای جدید در زیرساخت انرژی خود هستیم—وابستگی کامل به سختافزار و نرمافزار چینی.»
بحران انرژی ناشی از جنگ ایران، بار دیگر پیچیده بودن ساختار انرژی جهانی را آشکار کرده و جهان را در برابر یک دوگانگی اساسی قرار داده است: افزایش تولید سوختهای فسیلی برای ثبات کوتاهمدت، یا تسریع گذار به انرژیهای پاک برای امنیت بلندمدت.
ارسال نظر