پیوند هوش مصنوعی و کریپتو | AI چگونه موتور جدید برای رشد رمزارزها شد؟ | موج جدید ورود سرمایه گذاران به بازار

به گزارش اقتصادنیوز، در سال‌های اخیر، هم‌زمانی رشد هوش مصنوعی و دارایی‌های دیجیتال باعث شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین روایت‌های جدید بازار فناوری شده است: پیوند AI و کریپتو.

اگر در موج‌های قبلی، رشد رمزارزها بیشتر به عواملی مانند پذیرش بیت‌کوین، توسعه دیفای، NFTها یا ورود سرمایه‌گذاران نهادی وابسته بود، در چرخه اخیر، هوش مصنوعی به یک محرک تازه برای جلب سرمایه، ساخت پروژه‌های جدید و بازتعریف کارکرد برخی توکن‌ها تبدیل شده است.

گزارش‌های سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ در صنعت کریپتو نشان می‌دهد که هم سرمایه‌گذاران و هم شرکت‌های تحقیقاتی، همگرایی هوش مصنوعی و رمزارز را یکی از روندهای اصلی این بازار می‌دانند.

برای نمونه، a16z crypto در گزارش State of Crypto 2025 از «همگرایی کریپتو و هوش مصنوعی» به‌عنوان یکی از محورهای بلوغ بازار یاد می‌کند و بایننس ریسرچ نیز در مرور سال ۲۰۲۵، سفته‌بازی و انتظارات مرتبط با AI را از عوامل مؤثر بر جهش بازار در نیمه دوم آن سال دانسته است.

با این حال، رشد رمزارزها به‌واسطه هوش مصنوعی یک پدیده یک‌بعدی نیست. این رشد از یک سو ریشه در کاربردهای واقعی دارد؛ مانند پرداخت‌های خودکار توسط عامل‌های هوش مصنوعی، شبکه‌های غیرمتمرکز محاسباتی، و زیرساخت‌های داده و استنتاج.

از سوی دیگر، بخشی از آن حاصل روایت‌سازی بازار و افزایش میل سرمایه‌گذاران به خرید توکن‌هایی است که برچسب AI دارند، حتی اگر مدل کسب‌وکار یا تقاضای واقعی آن‌ها هنوز تثبیت نشده باشد. همین دوگانگی باعث می‌شود تحلیل این موضوع نیازمند تفکیک میان رشد بنیادی و رشد روایی/سفته‌بازانه باشد.

هوش مصنوعی چگونه به رشد بازار رمزارزها کمک کرد؟

نخستین اثر هوش مصنوعی بر بازار رمزارزها، ایجاد یک روایت سرمایه‌گذاری جدید بود. در بازارهای دارایی، روایت‌ها اهمیت بالایی دارند؛ زیرا جهت جریان سرمایه را تعیین می‌کنند. همان‌طور که در دوره‌های قبل، مفاهیمی مانند DeFi، NFT یا Web3 سرمایه را به سمت دسته‌ای خاص از پروژه‌ها هدایت کردند، در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ نیز برچسب «AI» به یکی از مهم‌ترین محرک‌های توجه بازار تبدیل شد.

داده‌های CoinGecko نشان می‌دهد که دسته «Artificial Intelligence (AI)» در زمان بررسی، ارزشی در حدود ۱۴.۵ میلیارد دلار داشته و زیردسته «AI Framework» نیز حدود ۱.۷ میلیارد دلار ارزش بازار ثبت کرده است؛ این ارقام نشان می‌دهد که AI دیگر یک حاشیه کوچک در بازار کریپتو نیست، بلکه به یک بخش قابل‌تشخیص و قابل‌معامله تبدیل شده است.

اما این رشد صرفاً ناشی از علاقه سفته‌بازانه نبود. هوش مصنوعی عملاً یک مسئله قدیمی کریپتو را دوباره فعال کرد: چگونه می‌توان بدون اتکا به یک بازیگر متمرکز، منابع محاسباتی، داده، هویت، پرداخت و هماهنگی را در مقیاس جهانی سازمان‌دهی کرد؟

این پرسش دقیقاً جایی است که بعضی پروژه‌های کریپتویی تلاش کردند خود را به‌عنوان زیرساخت مکمل AI معرفی کنند. گزارش Galaxy درباره decentralized AI training تصریح می‌کند که فرض مرکزی این حوزه آن است که کریپتو می‌تواند برای AI نقش یک لایه تسویه، هماهنگی و انتقال ارزشِ permissionless را ایفا کند؛ هرچند این گزارش هم‌زمان تأکید می‌کند که هنوز باید ثابت شود رویکردهای غیرمتمرکز در عمل چه مزیت ملموسی نسبت به مدل‌های متمرکز دارند.

زیرساخت محاسباتی غیرمتمرکز؛ مهم‌ترین پیوند بنیادی AI و Crypto

یکی از اصلی‌ترین مسیرهای رشد رمزارزها به‌واسطه هوش مصنوعی، توسعه شبکه‌هایی است که وعده می‌دهند منابع محاسباتی، پردازش، استنتاج یا آموزش مدل‌ها را به‌صورت غیرمتمرکز تأمین کنند.

منطق اقتصادی این ایده ساده است: AI برای آموزش و اجرای مدل‌ها به GPU، پهنای باند، فضای ذخیره‌سازی، و گاه دسترسی به داده نیاز دارد؛ کریپتو نیز می‌تواند با استفاده از توکن‌ها، افراد و شرکت‌ها را برای تأمین این منابع تشویق کند.

در این چارچوب، توکن فقط یک ابزار معاملاتی نیست، بلکه نقش مشوق اقتصادی برای عرضه‌کنندگان زیرساخت را دارد.

گزارش State of DePIN 2025 از Messari نیز نشان می‌دهد که زیرساخت فیزیکی غیرمتمرکز و لایه‌های محاسباتی وابسته به آن، به یکی از بخش‌های مهم بازار تبدیل شده‌اند و در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ همچنان مورد توجه بوده‌اند.

از منظر سرمایه‌گذاری، جذابیت این بخش در آن است که برخلاف بسیاری از توکن‌های صرفاً روایی، این دسته از پروژه‌ها سعی می‌کنند یک مشکل مشخص را حل کنند: هزینه بالا و تمرکز شدید محاسبات AI.

سلطه شرکت‌های بزرگ ابری بر زیرساخت هوش مصنوعی، زمینه‌ای فراهم کرده که پروژه‌های کریپتویی خود را به‌عنوان گزینه‌ای برای توزیع محاسبات، کاهش وابستگی و حتی ایجاد بازارهای باز برای compute معرفی کنند.

با این حال، باید توجه داشت که هنوز فاصله زیادی میان «داستان سرمایه‌گذاری جذاب» و «رقابت واقعی با زیرساخت‌های متمرکز» وجود دارد. خود Galaxy نیز این موضوع را صریح بیان می‌کند: مسئله اصلی دیگر فقط ایده نیست، بلکه اثبات مزیت عملی است.

عامل‌های هوش مصنوعی و نیاز به پول بومی اینترنت

دومین کانال مهم رشد رمزارزها به‌واسطه AI، ظهور AI Agents یا عامل‌های هوشمند است. هرچه این عامل‌ها مستقل‌تر شوند، برای انجام کارهای اقتصادی، از خرید خدمات و داده گرفته تا پرداخت API، کارمزد، اشتراک و تراکنش‌های ماشین‌به‌ماشین، به نوعی پرداخت برنامه‌پذیر، جهانی و خودکار نیاز دارند.

در همین نقطه، رمزارزها و به‌ویژه استیبل‌کوین‌ها برای بسیاری از تحلیل‌گران به‌عنوان گزینه‌ای طبیعی مطرح می‌شوند، چون محدودیت‌های حساب بانکی سنتی، مرزهای جغرافیایی و ساعات کاری را ندارند.

Chainalysis در یادداشت «The Convergence of AI and Cryptocurrency» این همگرایی را حرکت به سمت «سیستم‌های مالی خودکار و context-driven» توصیف می‌کند.

این منطق فقط در سطح نظری باقی نمانده است. در سال ۲۰۲۵، OpenAI و Stripe «Agentic Commerce Protocol» را معرفی کردند تا تعامل برنامه‌پذیر میان عامل‌های هوش مصنوعی، کسب‌وکارها و پرداخت‌ها ممکن شود؛ OpenAI تصریح می‌کند که این پروتکل برای ایجاد زبانی مشترک میان AI agents و کسب‌وکارها طراحی شده تا خرید و سفارش به‌صورت مستقیم انجام شود.

در همین مسیر، Mastercard نیز در آوریل ۲۰۲۵ از Agent Pay رونمایی کرد و آن را زیرساختی برای پرداخت‌های agentic معرفی کرد. این اتفاقات لزوماً به معنی پیروزی قطعی رمزارزها در پرداخت‌های عامل‌محور نیست، اما یک نکته را روشن می‌کند: هوش مصنوعی، مسئله جدیدی به نام پرداخت خودکار ماشین‌به‌ماشین را واقعی کرده است؛ مسئله‌ای که کریپتو می‌خواهد برای آن پاسخ ارائه کند.

چرا AI به رشد بعضی توکن‌ها کمک کرد، اما نه همه رمزارزها؟

هوش مصنوعی به رشد کل بازار کریپتو کمک کرده، اما اثر آن بر همه دارایی‌ها یکسان نبوده است. بیشترین منفعت نصیب پروژه‌هایی شده که توانسته‌اند خود را در یکی از این چهار دسته تعریف کنند:

توکن‌های زیرساخت محاسباتی و DePIN

پروژه‌های داده، indexing و مدل‌های غیرمتمرکز

توکن‌های مرتبط با AI agents و agent frameworks

پروژه‌هایی که رمزارز را به‌عنوان لایه پرداخت یا هماهنگی برای AI معرفی می‌کنند.

به همین دلیل، اثر AI بر بیت‌کوین یا حتی برخی آلت‌کوین‌های قدیمی، بیشتر از مسیر بهبود احساس بازار و جریان ورود سرمایه بوده، نه از مسیر کاربرد مستقیم.

بایننس ریسرچ در یکی از جمع‌بندی‌های سال ۲۰۲۵ تصریح می‌کند که سفته‌بازی پیرامون AI از عوامل محرک بازار در مقاطع مهم آن سال بوده و در اوت ۲۰۲۵ نیز از «AI-fueled tech earnings» به‌عنوان یکی از عوامل رسیدن ارزش کل بازار کریپتو به رکورد ۳.۹۵ تریلیون دلار یاد کرده است.

بنابراین، AI هم به‌صورت مستقیم برخی بخش‌های بازار را رشد داده و هم به‌صورت غیرمستقیم بر روحیه ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران در کل بازار اثر گذاشته است.

نقش سرمایه‌گذاری خطرپذیر و سرمایه نهادی

هرجا یک روایت فناوری جدی شکل می‌گیرد، سرمایه خطرپذیر به‌سرعت وارد می‌شود. داده‌های Galaxy نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۰ میلیارد دلار در استارتاپ‌های کریپتو و بلاکچین سرمایه‌گذاری شد؛ بالاترین رقم سالانه از ۲۰۲۲ و بیش از دو برابر ۲۰۲۳.

هرچند این کل رقم مختص AI × Crypto نیست، اما گزارش‌های Galaxy، Messari و a16z همگی نشان می‌دهند که همگرایی AI و Crypto یکی از کانون‌های اصلی توجه سرمایه‌گذاران بوده است. این موضوع از نظر بازار مهم است، چون ورود سرمایه اولیه به ساخت محصول، بازاریابی، لیست‌شدن در صرافی‌ها و در نهایت رشد ارزش‌گذاری توکن‌ها کمک می‌کند.

در واقع، بخشی از رشد رمزارزها به‌واسطه AI نه از درآمدهای جاری، بلکه از انتظار نسبت به آینده تغذیه شده است. سرمایه‌گذاران روی این فرض شرط‌بندی می‌کنند که اگر AI agents، decentralized compute، یا بازارهای داده و مدل گسترش یابد، پروژه‌هایی که امروز کوچک‌اند می‌توانند به لایه‌های حیاتی اقتصاد دیجیتال فردا تبدیل شوند. این همان نقطه‌ای است که ارزش‌گذاری‌ها معمولاً جلوتر از عملکرد واقعی حرکت می‌کنند.

تفاوت میان رشد بنیادی و رشد تبلیغاتی

برای تحلیل درست این حوزه باید یک تفکیک مهم انجام داد: همه رشدهایی که تحت عنوان «AI crypto» دیده می‌شوند، از جنس واحدی نیستند. بخشی از این رشد بنیادی است؛ یعنی پروژه واقعاً مسئله‌ای را در تقاطع AI و بلاکچین هدف گرفته و برای آن تقاضا، کاربر یا مدل درآمدی در حال شکل‌گیری وجود دارد.

اما بخش دیگری از رشد روایی و تبلیغاتی است؛ یعنی صرف چسباندن برچسب AI به یک توکن باعث افزایش توجه بازار و جهش قیمت می‌شود، بدون آن‌که ارزش‌افزوده روشن و قابل‌سنجشی در محصول وجود داشته باشد.

CoinGecko با دسته‌بندی مستقل توکن‌های AI عملاً نشان می‌دهد که این بازار آن‌قدر بزرگ شده که بتوان آن را به‌عنوان یک sector جداگانه دنبال کرد؛ اما همین جداسازی می‌تواند خود به تشدید رفتارهای سفته‌بازانه کمک کند. 

به بیان دیگر، هوش مصنوعی برای رمزارزها هم محرک تقاضای واقعی بوده و هم ماشین روایت‌سازی. رشد بازار وقتی پایدار خواهد بود که بخش اول بر بخش دوم غلبه کند.

محدودیت‌ها، ریسک‌ها و موانع

با وجود جذابیت بالای AI و Crypto، این حوزه با چند ریسک جدی روبه‌رو است. نخست آن‌که هنوز در بسیاری از پروژه‌ها روشن نیست توکن دقیقاً چه نقشی در اقتصاد محصول بازی می‌کند و آیا بدون توکن نیز همان خدمت قابل ارائه نیست.

دوم آن‌که بازار کریپتو همچنان از منظر امنیت و سوءاستفاده بسیار ناامن است. Chainalysis در به‌روزرسانی میانه‌سال ۲۰۲۵ گزارش کرد که تا پایان ژوئن ۲۰۲۵ بیش از ۲.۱۷ میلیارد دلار از سرویس‌های کریپتویی سرقت شده بود؛ رقمی که از کل سال ۲۰۲۴ هم بیشتر بود. هرچند این آمار مستقیماً درباره AI نیست، اما نشان می‌دهد هر موج تازه‌ای که سرمایه را سریع وارد بازار کند، هم‌زمان سطح حمله و کلاهبرداری را نیز بالا می‌برد.

ریسک سوم، ابهام مقرراتی و تجاری است. هنوز مشخص نیست در بلندمدت، پرداخت‌های agentic بیشتر بر بستر کارت و شبکه‌های سنتی شکل می‌گیرند یا روی استیبل‌کوین‌ها و زنجیره‌های عمومی. همچنین هنوز معلوم نیست بازار واقعاً به شبکه‌های محاسباتی غیرمتمرکز در مقیاس بزرگ نیاز پیدا می‌کند یا نه. حتی گزارش‌های خوش‌بینانه این حوزه نیز اذعان دارند که مسیر از «روایت جذاب» تا «استفاده گسترده و درآمد پایدار» کاملاً تضمین‌شده نیست.

رشد رمزارزها به‌واسطه هوش مصنوعی را باید یکی از مهم‌ترین پدیده‌های جدید بازار دارایی‌های دیجیتال دانست، اما این رشد را نباید به‌صورت ساده‌انگارانه تفسیر کرد.

هوش مصنوعی از چند مسیر به این رشد کمک کرده است: ایجاد یک روایت سرمایه‌گذاری قدرتمند، فعال‌کردن پروژه‌های زیرساخت محاسباتی غیرمتمرکز، تقویت ایده پرداخت‌ها و تراکنش‌های خودکار برای AI agents، و جلب دوباره توجه سرمایه‌گذاران خطرپذیر و معامله‌گران به بخش‌های تازه‌ای از بازار کریپتو.

داده‌های فعلی نیز نشان می‌دهد که این حوزه از حالت حاشیه‌ای خارج شده و اکنون یک بخش قابل‌تشخیص در بازار است. با این حال، جمع‌بندی دقیق آن است که هوش مصنوعی هنوز برای همه رمزارزها موتور رشد بنیادی نساخته، بلکه برای بخشی از بازار، هم فرصت واقعی و هم تب روایی ایجاد کرده است.

هرجا AI به مسئله‌ای واقعی مانند compute، پرداخت، داده یا هماهنگی اقتصادی پاسخ دهد، امکان شکل‌گیری رشد پایدار بیشتر است. اما هرجا صرفاً به یک برچسب بازاریابی تقلیل یابد، رشد بیشتر شکننده و سفته‌بازانه خواهد بود. بنابراین، اثر AI بر رشد رمزارزها واقعی است، اما ارزش این رشد در بلندمدت به این بستگی دارد که کدام پروژه‌ها بتوانند از مرحله «داستان» عبور کنند و به کاربرد اقتصادی پایدار برسند.